Jujuba, nie Jojoba!

września 07, 2019
Dzień dobry!

Roślina, o której dziś napiszę jest tak mało znana, że za każdym razem kiedy o niej wspominam jest mylona z inną, bardziej znaną rośliną o bardzo podobnej nazwie. Także aby rozwiać wszelkie wątpliwości postanowiłam napisać o tym osobny post. Mam nadzieję, że się wam spodoba i raz na zawsze rozwiąże problem! :)

Jeszcze jednym powodem do napisania tego posta było natrafienie po niemal 3 latach w Chinach na tą roślinę rosnącą w gruncie, bardzo blisko mojego domu, także mam teraz dostęp i możliwość robienia zdjęć prawie codziennie! Nawet nie wiecie, jak się cieszę z tego odkrycia!

Głożyna pospolita (Ziziphus jujube), inaczej jujube, chiński daktyl, chinese red date. Uprawa w Polsce i Chinach, opis, uprawa, hodowla, owoce, kwiaty, występowanie, pochodzenie, historia, pokrój, podlewanie, uprawa i hodowla w gruncie, z nasion, jak pielęgnować, jaka temperatura, warunki i gleba?
Źródło: plantillustrations.org


Nazewnictwo


Zacznijmy od polskiej nazwy naszego dzisiejszego bohatera, która co ciekawe istnieje, czyli głożyna pospolita (Ziziphus jujuba). Gatunek ten należy do rodziny szakłakowatych (Rhamnaceae). Jest to chyba jedyna roslina z tej rodziny, która ma jadalne owoce - inne gatunki mają tylko wartość w zielarstwie.

Inne nazwy potoczne to jujuba, chiński daktyl czy chińskie drzewo daktylowe, z czego najczęściej używam właśnie tej pierwszej, która niestety z automatu kojarzy się z jojobą, czyli rośliną o nazwie Simondsja kalifornijska (Simmondsia chinensis), z której wytwarza się popularny olejek jojoba. Bardzo łatwo więc o pomyłkę:)

Skąd taka nazwa chiński daktyl? Owoc, szczególnie ten suszony czy wędzony wygląda niemal identycznie jak owoce palmy daktylowej, choć w smaku zupełnie się różnią.

Wróćmy jednak do nazwy łacińskiej, która może będzie dla Was przydatna, jeśli będziecie szukać więcej informacji na temat tej rośliny. Zatem Ziziphus jujuba to kombinacja trudna do rozgryzienia. Pierwsza część - ziziphus pochodzi z greki, ale nie udało mi się znaleźć znaczenia, natomiast jujube pochodzi ze starofrancuskiego¹.

Synonimy tego gatunku to między innymi - Ziziphus sativa, Ziziphus spinosa, Ziziphus mautiriana, Rhamnus ziziphus. Do tego dochodzą odmiany o różnych innych nazwach.

Głożyna pospolita (Ziziphus jujube), inaczej jujube, chiński daktyl, chinese red date. Uprawa w Polsce i Chinach, opis, uprawa, hodowla, owoce, kwiaty, występowanie, pochodzenie, historia, pokrój, podlewanie, uprawa i hodowla w gruncie, z nasion, jak pielęgnować, jaka temperatura, warunki i gleba?
Uczelniany sad głożynowy w Chinach


Historia


Ciekawostką dotyczącą głożyny pospolitej jest to, że mimo tego, iż w krajach zachodnich jest ona praktycznie nieznana, w Chinach jest to jeden z popularniejszych owoców. Ma on też długą historię uprawy. Podczas odkryć archeologicznych w Xinzheng odkryto skamieliny, które dowodzą obecności tego gatunku w Państwie Środka już 8 tysięcy lat temu!

Podczas panowania dynastii Zhou, a więc około 1000-200 r p.n.e rozpoczęto produkcję wina z chińskich daktyli. Zbiór owoców z tego drzewa opisany został w Book of Songs, czyli zbiór wierszy i tekstów opisujący historię Połudnowych Dynastii. Zresztą motyw natury jest bardzo popularny w chińskiej kulturze, więc motyw jujuby pojawiał się później w wielu innych wierszach i tekstach.

Pojawia się tutaj mały konflikt, ponieważ niektóre źródła podają, że roślina ta pochodzi w sumie z Europy, w dawnych czasach wywędrowala do Azji i została odkryta na nowo. Jest to jednocześnie prawda i nieprawda:)

Otóż w Europie, a raczej w obrębie Morza Śródziemnego występuje gatunek blisko spokrewniony z naszym dzisiejszym bohaterem - Ziziphus lotus, którego owoce przypominają orzeszki lotosu, oraz Ziziphus spina-christi, występujący w okolicach Izraela. Mamy zatem w Europie jujuby, ale zupełnie inne gatunki!

Głożyna pospolita (Ziziphus jujube), inaczej jujube, chiński daktyl, chinese red date. Uprawa w Polsce i Chinach, opis, uprawa, hodowla, owoce, kwiaty, występowanie, pochodzenie, historia, pokrój, podlewanie, uprawa i hodowla w gruncie, z nasion, jak pielęgnować, jaka temperatura, warunki i gleba?


Pochodzenie i występowanie


Zgodnie z chińskimi źródłami historycznymi roślina ta pochodzi z Chin. Inne źródła lubią mieszać różne gatunki Ziziphus i umieszczają miejsce pochodzenia w Azji - środkowych Chin, północnych Indii aż po Kaukaz, co prawdopodobnie jest możliwe, jednak przez duże odległości z jednego gatunku wykształciły się różne.

Obecnie głównie jujube uprawiana jest oczywiście w Chinach, gdzie obok waxberry jest jednym z unikatowych chińskich owoców. Drugim krajem, gdzie uprawa tego drzewa jest popularna, to o dziwo Stany Zjednoczone, gdzie te cieplejsze rejony (Kalifornia posiadają dość spore uprawy i święta związane ze zbiorami.

Głożyna uprawiana jest sporadycznie także  w Europie, głównie na południu lub południowym wschodzie, doszły mnie także słuchy o fanach roślin 'dziwnych', którzy uprawiają je w Czechach, czyli całkiem blisko nas:)

Dodatkowo, jako ciekawostkę, podrzucę informację, iż głożyna pospolita uprawiana jest również w rejonach pod Pekinem, który klimatycznie jest bardzo zbliżony do klimatu Polski i kilka roślin tam rosnących mamy już w naszych ogrodach - jak choćby forsycje czy magnolie.


Głożyna pospolita (Ziziphus jujube), inaczej jujube, chiński daktyl, chinese red date. Uprawa w Polsce i Chinach, opis, uprawa, hodowla, owoce, kwiaty, występowanie, pochodzenie, historia, pokrój, podlewanie, uprawa i hodowla w gruncie, z nasion, jak pielęgnować, jaka temperatura, warunki i gleba?
Drobne kwiaty Ziziphus jujube


Opis


Chiński daktyl należy do rodziny szakłakowatych (Rhamnaceae). Jest to rodzina, która ma bardzo mało przedstawicieli, którzy mają jakieś wartości użytkowe (mam na myśli jadalne:)).

Sama głożyna pospolita jest liściastym drzewem osiągającym maksymalnie 3-4 metry wysokości, choć zazwyczaj nie przekracza 2 metrów, oraz 3 metry szerokości. Rozgałęzia się dość mocno i nieregularnie, ale nie ma zbyt gęstego pokroju. Gałęzie są sękate i posiadają kolce, dlatego należy w niej grzebać ostrożnie. Większość nie przycinanych roślin rośnie z kilkoma pniami. Cętkowana szaro-czarna kora jest dość szorstka.

Liście delikatne i  błyszczące, z wyraźnym unerwieniem, jajowate, jajowate-eliptyczne lub jajowate-podłużne; 3-7 cm długości, 1,5 cm szerokości. Od spodu mają nieco jaśniejszy odcień zieleni. Liście wyrastają z nasady (przypominającej krótkopędy jak u miłorzęba) całymi pękami, z których wyrastają też kolce.

Jujuba kwitnie wiosną i wczesnym latem. Kwiaty niepozorne, żółto-zielone, biseksualne, 5-bazowe, nagie, z krótkimi szypułkami, pojedyncze lub rosnące w grupie po 2-8 sztuk. Rosną w kątach liści. Nawet młode 2-3 letnie drzewka są w stanie wypuścić kwiaty i owoce, co dość dobrze rokuje dla potencjalnej uprawy w naszym klimacie. 

Owoce dojrzewają dość szybko i już późnym latem możemy zacząć pierwsze zbiory. W zależności od odmiany owoce mogą pojawić się w róznych terminach i oczywiście smakach, kształtach i kolorach! Zazwyczaj jednak owoce mają rozmiary pomiędzy mirabelką a małym dzikim jabłuszkiem. Kolory skórki mogą być zielone, nakrapiane lub brązowe, z tym że większość owoców również brązowieje po dojrzeniu. Miąższ owocu jest biały i w smaku przypomina mdłe jabłko, a wewnątrz znajduje się podłużne, białe nasiono, zawsze w liczbie sztuk jeden!



Głożyna pospolita (Ziziphus jujube), inaczej jujube, chiński daktyl, chinese red date. Uprawa w Polsce i Chinach, opis, uprawa, hodowla, owoce, kwiaty, występowanie, pochodzenie, historia, pokrój, podlewanie, uprawa i hodowla w gruncie, z nasion, jak pielęgnować, jaka temperatura, warunki i gleba?
Liść jujuby


Uprawa


Zacznijmy od klimatu i temperatur, jakie sadzonka głożyny pospolitej potrzebuje do rozwoju. Najlepiej radzą sobie w ciepłym klimacie, najlepiej powyżej 0 stopni, jednak maksymalnie drzewka wytrzymują nawet do -20⁰ C!

Średnia roczna temperatura na obszarze, gdzie ma rosnąć powinna wynosić około 15° C, temperatura kwitnienia powinna oscylować w okolicach 22-25° C, a temperatura dojrzewania owoców 18-22° C.

Drzewa Jujube są bardzo odporne na suszę i stagnację, ale wymagają wyższej wilgotności powietrza podczas kwitnienia, w przeciwnym ma problem z zapylaniem. Ponadto jujuba nie lubi zbyt słonecznych stanowisk, lubi raczej stanowisko półcieniste - nawet sad na który natrafiłam chował się pod dużym drzewem kamforowca. Jednak w naszym klimacie najlepiej sprawdzi się jednak słoneczne lub półcieniste stanowisko.

Co do podłoża, roślina ta ma silne zdolności adaptacyjne, jest tolerancyjna na jałowość oraz odporna na zasolenie i zanieczyszczenia. Z tego względu niektóre źródła podają, że najlepsza ziemia dla głożyny powinna być piaszczysta i przepuszczalna. Mimo odporności na suszę dobrze jest jednak zapewnić jej wodę podczas suszy, by roślina ruszyła z produkcją owoców.

Dodatkowo należy zwrócić uwagę na stanowisko, które należy osłonić ze względu na małą odporność na wiatr. Nawozimy co jakiś czas, choć roślina doskonale da sobie radę i bez pomocy:)


Głożyna pospolita (Ziziphus jujube), inaczej jujube, chiński daktyl, chinese red date. Uprawa w Polsce i Chinach, opis, uprawa, hodowla, owoce, kwiaty, występowanie, pochodzenie, historia, pokrój, podlewanie, uprawa i hodowla w gruncie, z nasion, jak pielęgnować, jaka temperatura, warunki i gleba?
Dojrzewające owoce głożyny pospolitej


Rozmnażanie


Większość chińskich odmian w USA jest szczepiona na kolczastej łodydze korzeniowej, która wytwarza wiele przyssawek z korzeni. Istnieją dowody na to, że odmiany jujube ukorzenią się na twardych lub miękkich kawałkach drewna. Dotychczasowe sukcesy tego procesu rozmnażania roślin były jednak ograniczone. 

Jujuby można również rozmnażać z nasion, chociaż ze słabymi efektami. Większość odmian głożyn produkuje owoce bez zapylania krzyżowego, a nasiona z takiego samozapylenia zwykle nie są żywotne (np. Z odmian Li lub Lang).

Głożyna pospolita (Ziziphus jujube), inaczej jujube, chiński daktyl, chinese red date. Uprawa w Polsce i Chinach, opis, uprawa, hodowla, owoce, kwiaty, występowanie, pochodzenie, historia, pokrój, podlewanie, uprawa i hodowla w gruncie, z nasion, jak pielęgnować, jaka temperatura, warunki i gleba?
Wnętrze owocu z nasionkiem
Słyszeliście kiedyś o tej roślinie? A może uprawiacie ją już w ogródku czy działce i macie jakieś spostrzeżenia lub rady? Dajcie znać w komentarzach poniżej!

Źródła:
¹https://www.etymonline.com/word/jujubehttps://www.etymonline.com/word/jujube
https://bioone.org/journals/Economic-Botany/volume-56/issue-2/0013-0001(2002)056[0198:TJZJMA]2.0.CO;2/The-jujube-span-classgenus-speciesZiziphus-jujuba-span-Mill-a-multipurpose/10.1663/0013-0001(2002)056[0198:TJZJMA]2.0.CO;2.short 
https://journals.ashs.org/hortsci/view/journals/hortsci/48/6/article-p672.xml 

Brak komentarzy:

Obsługiwane przez usługę Blogger.