Dzień dobry!
Dziś przedstawię Wam kolejne ciekawe warzywo z Chin, które okazuje się, od jakiegoś czasu zadomawia się w Polsce jako chwast, dlatego najlepszym wyjściem będzie po prostu... zjedzenie go :)
Ale od początku - dziś zajmiemy się ślazem kędzierzawym (Malva verticillata var. verticillata), który widziałam bardzo często na chińskich grządkach, na przemian z chińskim szczypiorkiem, shiso czy gorzkim melonem.
Systematyka
Ślaz kędzierzawy (Malva verticillata var. verticillata) to roślina należąca do rodziny ślazowatych, inaczej malwowatch, są więc blisko spokrewnione z chociażby ketmią, czyli hibiskusem, ale i takimi znanymi roślinami jak kakaowiec (Theobroma cacao), durian czy baobab!
Warto też wspomnieć o blisko spokrewnionym gatunku jakim jest piżmian jadalny (Abelmoschus esculentus), który możecie znać jako okrę - owoce tej rośliny są popularnym warzywem w Azji.
Zresztą nie tylko nasza dzisiejsza bohaterka jest używana od wieków w celach kulinarnych. Do rodzaju Malva należy 30 gatunków.
Innym blisko spokrewnionym gatunkiem o jadalnych liściach jest ślaz nicejski (Malva nicaeensis), ślaz drobnokwiatowy (Malva pusilla) czy zadomowiony u nas ślaz zaniedbany (Malva neglecta), który możecie spotkać na nieużytkach.
 |
| Ślaz kędzierzawy na chińskich grządkach |
Nazewnictwo
Nasza dzisiejsza bohaterka - ślaz kędzierzawy (Malva verticillata var. verticillata) ma dość długą nazwę, więc rozbijmy ją sobie na części!
Ale jeszcze zanim dojdziemy do znaczenia warto wspomnieć o wielu łacińskich synonimach tej rośliny, które wprowadzają dużo chaosu.
Nazwa ślaz oczywiście pochodzi od śluzów wytwarzanych przez rośliny, z kolei kędzierzawy jest ponieważ ma liście o mocno pofalowanych, karbowanych i podwiniętych brzegach. Łacińska nazwa jest praktycznie tłumaczeniem tego samego.
Malva oznacza ślaz, verticillata to dosłownie okółkowany (z liśćmi/pędami w okółkach), stąd też czasem możecie znaleźć tę roślinę pod nazwą malwa okółkowa. Obecnie zaakceptowaną łacińska nazwa może nie do końca tłumaczy nam skąd kędzierzawość, ale jeśli zobaczycie sobie synonimy, często pojawia się określenie crispa (kędzierzawy) czy chinensis (chiński)¹.
W skrócie mamy więc ślaz kędzierzawy!
Warto też wspomnieć, że po angielsku roślina ta nazywana jest Chinese mallow lub cluster mallow, a w języku chińskim - 冬葵 (dōng kuí)², co można luźno przetłumaczyć jako zimowa malwa.
Historia
Najwcześniejsze źródła wskazują, że roślina pochodzi z Chin i to właśnie z chińskich źródeł dowiadujemy się, że jest to jedno ze starszych warzyw tego kraju - jedna z czterech słynnych dań starożytnych Chin.
W chińskim, liczącym 2500 lat, zbiorze poezji Księga Pieśni (诗经) znajduje się wers: ‘W siódmym miesiącu gotuje się malwę i fasolę’, co wskazuje, że malwa ta była już wtedy spożywana jako warzywo³. Ślaz kędzierzawy jest uprawiany od czasu dynastii Han i ma długą historię uprawy.
Tak jak inne ślazy i nasza dzisiejsza bohaterka lubi podróżować i łatwo rozniosła się po Azji, Półwyspie Arabskim czy północno-wschodniej Afryce, prawdopodobnie jedwabny szlak bardzo jej pomógł. Dla zachodniego świata została jednak opisana dopiero w 1753 roku przez Karola Linneusza w Species Plantarum.
 |
| Japońska rycina z XIX wieku przedstawiająca ślaz kędzierzawy, źródło: plantillustrations.org/ |
Pochodzenie
Jak już wspomniałam wyżej, nasza jadalna malwa pochodzi z Chin, z których łatwo rozniosła się po świecie. Zacznijmy więc od Chin - według Chińczyków pierwotne rejony występowania to prowincje Hunan, Sichuan, Guizhou, Yunnan, Jiangxi oraz Gansu.
Obecnie za naturalne obszary występowania tego gatunku uznaje się szeroko pojętą Azję Centralną, bo granice występowania zaczynają się od dalekiej Rosji po Pakistan, Nepal i Myanmar, a na linii wschód-zachód od Korei po Kazachstan i Syrię. Oprócz tego uznaje się za lokalną roślinę w Sudanie, Etiopii i Somalii, a także na półwyspie Arabskim.
Oczywiście roślina ta występuje poza tymi obszarami, na przykład w Europie, można ją spotkać także w Polsce!
Opis
Ślaz kędzierzawy to roślina jednoroczna dorastająca do około metra wysokości. Łodyga zazwyczaj nierozgałęziona, pokryta miękkimi włoskami.
Liście okrągłe, zazwyczaj 5–7-klapowe o średnicy około 5–8 cm, u nasady sercowate. Klapy trójkątno-okrągławe, z drobnymi ząbkami na brzegach, silnie pomarszczone i skręcone. Obie strony liścia mogą być nagie lub rzadko pokryte szorstkimi, przylegającymi włoskami. Ogonek liściowy delikatny, długości 4–7 cm, rzadko pokryty miękkimi włoskami.
Kwiaty pojawiają się od czerwca do września. Są one drobne, białe lob lekko różowawe, o średnicy około 6 mm, pojedyncze lub po kilka zebrane w kątach liści. Podkwiatki w liczbie trzech, lancetowate, 4–5 mm długości i około 1 mm szerokości, rzadko pokryte szorstkimi, przylegającymi włoskami. Płatków pięć, nieco dłuższych od działek kielicha. Gatunek jest obupłciowy, posiada zarówno męskie, jak i żeńskie kwiaty, a zapylanie odbywa się za pośrednictwem owadów.
Owoc spłaszczony, kulisty, o średnicy około 8 mm, złożony z 11 rozłupni, o siateczkowatej powierzchni pokrytej drobnymi, miękkimi włoskami. Nasiona nerkowate, około 1 mm średnicy, ciemnoczarne.
 |
| Kwitnące okazy ślazu kędzierzawego na chińskich grządkach |
Uprawa
Ustaliliśmy już, że chińska malwa jest rośliną jednoroczną, co oznacza, że przynajmniej w teorii musimy wysiewać ją co roku w ogródku, najlepiej od lutego do czerwca wprost do gruntu. Teoretycznie roślina wytrzymuje polskie zimy, ale nie ma pełnej mrozoodporności i większe spadki temperatur mogą zmrozić nam nasiona jeśli chcemy siać na jesień.
Najlepiej rośnie w półcieniu przy rozproszonym świetle. Może też rosnąć w miejscach nasłonecznionych, a optymalnie rozwija się w wilgotnym podłożu. Nadaje się do gleb piaszczystych, gliniastych i ciężkich, pod warunkiem dobrej przepuszczalności. Toleruje różne odczyny gleby: kwaśny, obojętny i zasadowy.
Zastosowanie
Nasza jadalna malwa ma dość szerokie zastosowanie, przede wszystkim liście i młode pędy jadane są jak szpinak. Można ją smażyć, robić zupy i farsze. Stare liście można suszyć, mielić i przyrządzić bułeczki na parze - przynajmniej tak robią Chińczycy.
Oprócz tego ślaz okółkowy ma też zastosowanie w chińskiej medycynie naturalnej jako środek "nawilżający jelita", czyli o właściwościach moczopędnych i przeczyszczających, aczkolwiek ma też dużo przeciwwskazań i na przykład nie jest wskazany dla kobiet w ciąży. Dlatego jeśli chcecie eksperymentować, najlepiej zapytać też lekarza :)
Mieliście okazję kiedyś próbować dania ze ślazem chińskim?
A może jakaś inna malwa ma jakieś ciekawe zastosowanie?
Daj znać w komentarzu!
Źródła i ciekawe linki:
* http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=119571
