Oliwka europejska, czyli opis i uprawa drzewa oliwnego!

Dzień dobry!

Na dziś mam dla Was bardzo znaną i raczej łatwo dostępną roślinę, która czekała dość długo na swój moment na blogu, czyli drzewo oliwne (Olea europaea)!

Systematyka

Zacznijmy klasycznie od tego z czym mamy w ogóle do czynienia. Oliwka europejska (Olea europaea), inaczej drzewo oliwne, to roślina należąca do rodziny oliwkowatych, do których należą też takie rośliny jak jaśmin, forsycja czy osmantus, czyli wończa.

 

Do samego rodzaju oliwek należy, wbrew pozorom więcej niż jeden gatunek, mamy tutaj bowiem aż 11 zaakceptowanych gatunków (inne źródła podają 12). Co ciekawe większość z nich występuje w Afryce, a 4 z nich w Południowo-Wschodniej Azji. 

Do tego oliwka europejska występuje w siedmiu zaakceptowanych podgatunkach.

Jeszcze jako ciekawostkę dodam tutaj, że w Chinach istnieje alternatywa dla owoców oliwki w postaci kanarecznika, a u nas w podobny sposób można potraktować niedojrzałe owoce derenia jadalnego.

Liście oliwki europejskiej

Nazewnictwo

Współczesna nazwa oliwki europejskiej (Olea europea) wywodzi się z łacińskiego ŏlīva, oznaczającego zarówno owoc, jak i drzewo oliwne. Najprawdopodobniej trafiło do łaciny za pośrednictwem języka etruskiego (eleiva), którego korzenie sięgają archaicznej formy prajęzyka greckiego ἐλαίϝα (elaíwa). W klasycznej grece funkcjonowało ono jako ἐλαία (elaía) – również w znaczeniu owocu i drzewa oliwnego.

Z kolei słowo „olej” pierwotnie oznaczało wyłącznie oliwę z oliwek. Pochodzi od łacińskiego ŏlĕum oraz greckiego ἔλαιον (élaion), czyli „oliwa”. Co ciekawe, określenia na olej w wielu językach świata mają swoje źródło właśnie w nazwie drzewa oliwnego i jego owocu.

Najstarsze znane formy greckich słów związanych z oliwą pochodzą z epoki mykeńskiej. Zapisano je pismem sylabicznym linearnym B jako: e-ra-wa, e-ra-wo oraz e-rai-wo. Świadczy to o tym, jak długą i istotną historię oliwka ma w kulturze śródziemnomorskiej.

Historia

Tutaj historia drzewa oliwnego jest dość długa i rozbudowana więc nie będę się zagłębiać w szczegóły - jeśli bylibyście zainteresowani być może jest to dobry pomysł na osobny post!

Drzewo oliwne, obok figi, winorośli czy wawrzynu, to jeden z najstarszych symboli cywilizacji śródziemnomorskiej. 

Jej naturalny zasięg obejmował wschodnią część basenu Morza Śródziemnego. Badania paleobotaniczne i genetyczne wskazują, że udomowienie rozpoczęło się ok. 6-7 tys. lat temu, niezależnie w kilku regionach.

O oliwce wspominał Teofrast w swoim dziele Historia Plantarum, gdzie opisał oliwkę jako osobny typ drzewa, rozróżniał formy dzikie i uprawne, zauważył wpływ klimatu, gleby i cięcia na owocowanie. 

Również starożytni Rzymianie pisali i badali drzewo oliwne, na przykład Pliniusz Starszy opisał dziesiątki odmian oliwek, ich wymagania siedliskowe i różnice w jakości oliwy. 

Drzewo oliwne formalnie opisane naukowo zostało dopiero w 1753 roku przez Karla Linneusza w dziele Species Plantarum, gdzie otrzymało obowiązującą do dziś nazwę gatunkową. 

Pochodzenie

Oliwka europejska (Olea europaea) pochodzi z wschodniej części basenu Morza Śródziemnego. Za jej pierwotny obszar uznaje się Lewant (dzisiejszy Izrael, Palestyna, Liban, Syria), południową Anatolię oraz części Mezopotamii (dzisiejszy północny Irak, północno-wschodnią Syrię i fragment Turcji).

Ze względu na swoją użyteczność, oliwka szybko zaczęła podróżować w obrębie morza Śródziemnego. Najpierw za sprawą Fenicjan - znanych ze swoich morskich wypraw i sieci handlowej - przenieśli oliwkę wzdłuż wybrzeży, rozsiewając uprawę po kolejnych portach i koloniach. 

Potem przyszła kolej na Greków, którzy wprowadzili oliwę do swoich miast-państw, sadząc drzewa na wyspach i w południowej Italii. Ostatecznie to Rzymianie uczynili z oliwki roślinę naprawdę śródziemnomorską w pełnym tego słowa znaczeniu - rozpowszechnili ją w całym swoim Imperium -  Hiszpanii, Galii oraz w Afryce Północnej. 

Dzięki tym migracjom oliwka stała się nie tylko rośliną uprawną, ale także symbolem kultury, gospodarki i codziennego życia w całym basenie Morza Śródziemnego.

Dojrzewające owoce oliwki

Opis

Drzewo oliwne (Olea europaea) to długowieczne drzewo z rodziny oliwkowatych (Oleaceae), które w naturalnych warunkach osiąga zwykle 5-12 m wysokości, choć w sprzyjających warunkach może dorastać nawet do 15 m. Jego charakterystyczny pokrój jest rozłożysty, często z mocno rozgałęzionym, nieregularnym pniem i gęstą koroną. W wielu rejonach oliwki przyjmują też formę krzewiastą, co wynika z ich zdolności do odrostów po przycinaniu czy uszkodzeniach.

Liście oliwki są naprzeciwległe, wąskie i podłużne, o długości około 4-10 cm. Mają skórzastą strukturę i matową powierzchnię, dzięki czemu doskonale znoszą suszę. Cechą charakterystyczną jest ich dwustronna barwa: ciemnozielona na górze oraz srebrzysta, lekko omszona od spodu. 

Pąki kwiatowe oliwki

Kwiaty oliwki są niewielkie, kremowo-białe i zebrane w gęste, luźne grona. Kwitnienie odbywa się zwykle wiosną. Kwiaty są delikatne i niepozorne, ale odgrywają ogromną rolę w reprodukcji - zapylane są głównie przez wiatr, co jest typowe dla wielu roślin rosnących w suchym klimacie. Oliwka może być też częściowo samopylna, choć lepsze owocowanie zapewnia oczywiście zapylenie krzyżowe.

Owocem oliwki jest pestkowiec o owalnym kształcie, popularnie nazywany właśnie oliwką. W zależności od odmiany i stopnia dojrzałości może mieć kolor od zielonego, przez żółtozielony, aż po ciemnofioletowy i czarny. Wewnątrz znajduje się jedno nasiono.

Młody gaj oliwny na Cyprze

Uprawa

Zacznijmy może od tego, że oliwka lubi ciepło oraz słońce, i takie właśnie stanowisko musimy jej zapewnić - ciepłe i słoneczne. Warto przy tym wspomnieć, że dla odpowiedniego rozwoju powinniśmy zapewnić jej zimą odpowiedni spoczynek (tak jak w przypadku cytrusów czy aloesów), gdzie temperatura będzie nieco niższa, ale nadal będzie to jasne miejsce. 

Idealna temperatura na zimowisku to 5–10°C. Może to być widna klatka schodowa, przeszklona weranda lub nieogrzewany garaż z oknem. Z kolei w sezonie (po 15 maja) może stać na zewnątrz, w ciepłym i najbardziej nasłonecznionym miejscu ogrodu czy tarasu.

Należy też pamiętać, że oliwka kupiona w markecie potrzebuje czasu na aklimatyzację - nie wystawiaj jej od razu na palące słońce, daj jej tydzień w lekkim półcieniu. Dobrze też obserwować czy wszystko z nią dobrze w tym czasie.

Podłoże powinno być przepuszczalne, w zasadzie może być takie dla cytrusów. Jeśli chcemy podejść ambitniej do tematu podłoża dla drzewa oliwnego, możemy wymieszać zwykłą ziemię uniwersalną z dużą ilością piasku, perlitu i drobnego żwiru.

Podlewamy oliwkę ostrożnie (donica powinna mieć zawsze otwory by nadmiar wody mógł odpłynąć) i lepiej ją przesuszyć niż przelać. Podlewamy dopiero wtedy, gdy górna warstwa ziemi wyraźnie przeschnie. Zimą podlewanie ograniczamy do minimum.

Od wiosny do końca lata nawozimy biohumusem lub nawozem raz na dwa tygodnie.

Uprawiacie drzewka oliwne u siebie?

Dajcie znać jak Wam idzie!